درز انبساط در بستر بتن یکی از اجزای حیاتی سازههای بتنی و ساختمانی است که وظیفه آن کنترل تنشهای ناشی از انبساط و انقباض مصالح در اثر تغییرات دما، رطوبت و بارگذاری است. بتن در طول زمان و تحت شرایط محیطی دچار تغییر حجم میشود و اگر این تغییرات بدون کنترل باقی بماند، ترک، بلندشدگی کف و آسیبهای سازهای ایجاد خواهد شد.
استفاده از درز انبساط در بستر بتن باعث میشود بخشهای مختلف سازه بتوانند بهطور مستقل حرکت کنند و تنشهای داخلی کاهش یابد. طراحی و اجرای صحیح این درزها، دوام و ایمنی سازه را افزایش میدهد و هزینههای تعمیر و نگهداری را کاهش میدهد.
مهمترین کاربردهای درز انبساط
در بسیاری از پروژهها، بهخصوص در فضاهای صنعتی و پرتردد، از ورق آلومینیوم درز انبساط برای پوشش و محافظت از محل درز استفاده میشود.
-
جلوگیری از ترکخوردگی بتن: با جذب تنشهای ناشی از تغییرات دمایی و جمعشدگی
-
کاهش تنشهای حرارتی: بهویژه در سطوح وسیع مانند کفها، دالها و مسیرهای حرکتی
-
افزایش دوام کفسازی و پوششها: جلوگیری از پوستهشدن، شکست یا تغییر شکل پوشش نهایی
-
جلوگیری از انتقال نیرو بین بخشهای مجاور: که باعث عملکرد مستقل اجزای سازه میشود
این ورقها ضمن ایجاد یک اتصال ایمن و پایدار، در برابر ضربه، سایش و خوردگی مقاوم هستند و از نفوذ آلودگی و رطوبت به داخل درز جلوگیری میکنند. همچنین ظاهر منظم و صنعتی ورقهای آلومینیومی باعث میشود استفاده از آنها در فضاهای عمومی و کفسازیهای مدرن رایج باشد.
انواع درز انبساط
درزهای انبساط بسته به محل اجرا، نوع سازه و شرایط محیطی، کاربردها و عملکردهای متفاوتی دارند. در ساختمانسازی، راهسازی و پروژههای عمرانی، اجرای صحیح درز انبساط یک الزام فنی و مهندسی محسوب میشود، زیرا این درزها نقش مهمی در کنترل تغییرات ابعادی سازه ایفا میکنند.
درز انبساط به سازه اجازه میدهد تا در برابر تغییرات دما، انقباض و انبساط بتن، نشستهای جزئی و تنشهای ناشی از بارگذاری بدون ایجاد آسیب جدی واکنش نشان دهد. در صورت عدم استفاده یا اجرای نادرست درز انبساط، تنشهای تجمعیافته میتوانند باعث ترکخوردگی، جداشدگی اجزا و کاهش عمر مفید سازه شوند.
درز انبساط در کفسازی بتنی
یکی از رایجترین محلهای اجرای درز انبساط، کفسازی بتنی است. کفهای بتنی پارکینگها، سولهها و فضاهای صنعتی تحت تأثیر تغییرات دمایی و بارهای مکانیکی هستند.
در این نوع کفسازی، رعایت طول و عرض درز انبساط در بستر بتن اهمیت بالایی دارد. اگر فاصله درزها بیش از حد باشد، ترکهای نامنظم ایجاد میشود و اگر کمتر از حد استاندارد باشد، عملکرد سازه مختل خواهد شد.
طراحی درز انبساط در کفسازی بتنی باید بر اساس:
-
مساحت کف
-
ضخامت بتن
-
شرایط اقلیمی
-
نوع کاربری فضا
انجام شود تا نتیجهای اصولی و ماندگار حاصل گردد.
درز انبساط موزاییک بام
در بام ساختمانها، بهخصوص بامهایی که با موزاییک یا کفپوشهای مشابه پوشیده شدهاند، درز انبساط در بستر بتن نقش مهمی در جلوگیری از ترک و بلندشدگی مصالح دارد.
موزاییک بام تحت تابش مستقیم خورشید و تغییرات شدید دمایی است. اگر درز انبساط مناسب اجرا نشود، انبساط مصالح باعث بلند شدن موزاییک، شکستن لبهها و نفوذ آب به لایههای زیرین میشود. اجرای اصولی درز انبساط در موزاییک بام، علاوه بر افزایش عمر کفپوش، از آسیب به عایق رطوبتی و سازه سقف نیز جلوگیری میکند.
درز انبساط ساختمان چیست؟
درز انبساط ساختمان فاصلهای است که بین بخشهای مختلف سازه ایجاد میشود تا حرکت مستقل هر بخش امکانپذیر باشد.
در ساختمانهای بزرگ و بلند، رعایت ضوابط درز انبساط در بستر بتن ضروری است. این ضوابط تعیین میکنند طول، عرض و محل درزها چه مقدار باشد تا سازه در برابر تغییرات دما و نیروهای داخلی مقاومت داشته باشد. طراحی درست درز انبساط باعث کاهش ترکهای دیوار، کف و سقف و افزایش ایمنی و دوام ساختمان میشود.
طراحی درز انبساط ساختمان باید با توجه به:
-
ارتفاع ساختمان
-
طول کلی سازه
-
نوع سیستم سازهای
-
شرایط لرزهای منطقه
انجام شود تا عملکرد سازه در بلندمدت تضمین گردد.
درز انبساط پل
پلها به دلیل قرار گرفتن تحت بارهای متحرک خودروها، تغییرات دمایی روز و شب و اثرات محیطی، نیاز ویژهای به درز انبساط دارند. استفاده از درز انبساط در بستر بتن در پلها باعث میشود عرشه پل بتواند بهطور کنترلشده منبسط و منقبض شود و تنشها به پایهها و سایر اجزای سازه منتقل نشوند.
این عملکرد باعث افزایش ایمنی و کاهش آسیبهای احتمالی در طول عمر پل میشود. در پلها معمولاً از سیستمهای مقاوم و تخصصی درز انبساط استفاده میشود که توانایی تحمل بارهای سنگین و ارتعاشات مداوم را دارند.
این سیستمها علاوه بر کنترل حرکت طولی پل، سطحی ایمن و هموار برای تردد وسایل نقلیه فراهم میکنند و از نفوذ آب و مواد خورنده به لایههای زیرین محافظت میکنند.
درز انبساط سرامیک کف
در کفهایی که با سرامیک پوشانده میشوند، عدم اجرای صحیح درز انبساط یکی از دلایل اصلی ترکخوردگی و لق شدن سرامیکهاست. درز انبساط سرامیک کف معمولاً در فواصل مشخص و در محل تغییر متریال یا ابعاد بزرگ اجرا میشود.
استفاده از پروفیلها و درزگیرهای مناسب، بهویژه در فضاهای پرتردد، باعث میشود حرکت سرامیکها بدون آسیب انجام شود و ظاهر کف نیز حفظ گردد. این موضوع در فضاهای تجاری و صنعتی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
نتیجهگیری
درز انبساط در بستر بتن یکی از اجزای حیاتی و فنی سازههاست. چه در کفسازی بتنی، چه در موزاییک بام، سرامیک کف، ساختمان یا پل، طراحی و اجرای صحیح آن نقش مستقیمی در دوام، ایمنی و کاهش هزینههای نگهداری دارد.
رعایت طول و عرض استاندارد، ضوابط طراحی و استفاده از متریال مناسب مانند ورق آلومینیوم، باعث میشود سازه در برابر تنشهای حرارتی و مکانیکی عملکرد مطمئن داشته باشد. توجه به این جزئیات، تفاوت یک اجرای معمولی با یک اجرای حرفهای و استاندارد را رقم میزند.