گودبرداری ساختمان یکی از اولین و حساسترین مراحل ساختوساز است که مستقیماً بر ایمنی، دوام و کیفیت کل پروژه تأثیر میگذارد. هرگونه خطا در این مرحله میتواند باعث ریزش ساختمان، نشست زمین یا آسیب به ساختمانهای مجاور شود. به همین دلیل، شناخت درست اینکه گودبرداری ساختمان چیست، چگونه انجام میشود و چه اصولی دارد، برای کارفرما، مهندس و پیمانکار ضروری است.
گودبرداری ساختمان چیست؟
تعریف گودبرداری در ساختمان به عملیات برداشت و جابهجایی خاک بهمنظور رسیدن به تراز مناسب برای اجرای فونداسیون، زیرزمین، پارکینگ یا طبقات منفی گفته میشود. این عملیات بخشی از عملیات گودبرداری ساختمان محسوب میشود و باید مطابق با شرایط خاک، عمق مورد نیاز و ضوابط فنی انجام گیرد.
بهطور خلاصه، ایجاد فضای پایدار و ایمن در زمین برای شروع ساخت سازه.
چرا به گودبرداری ساختمان نیاز داریم؟
گودبرداری ساختمان بستر اصلی اجرای ایمن سازه را فراهم کرده و پایه کیفیت کل پروژه است و بدون آن امکان اجرای اصولی فونداسیون، کنترل بارهای سازه و پایداری بلندمدت ساختمان وجود ندارد.
علت های نیاز به گودبرداری ساختمان:
- اجرای فونداسیون در تراز مناسب و ایمن
- ساخت زیرزمین، پارکینگ یا انبار
- افزایش مقاومت سازه در برابر نیروهای جانبی
- رسیدن به خاک بکر و مقاوم
- جلوگیری از نشست ساختمان در آینده
در بسیاری از پروژهها، بهویژه در بافت شهری، گودبرداری بدون رعایت اصول میتواند منجر به ریزش ساختمان در اثر گودبرداری شود؛ به همین دلیل این مرحله اهمیت حیاتی دارد.
انواع گودبرداری ساختمان
انواع گودبرداری ساختمان بر اساس شرایط پروژه و محیط اطراف دستهبندی میشود که رایجترین انواع آن عبارتاند از:
1. گودبرداری ساختمان در زمین آزاد
این نوع گودبرداری زمانی انجام میشود که اطراف زمین، ساختمان یا سازهای وجود نداشته باشد و خطر ریزش دیوارهها کم باشد.
2. گودبرداری در مجاورت ساختمان
در گودبرداری در مجاورت ساختمان، بهدلیل نزدیکی سازههای اطراف، خطر نشست و ریزش افزایش مییابد و نیاز به روشهای مهاربندی یا پایدارسازی وجود دارد.
3. گودبرداری کنار ساختمان قدیمی
گودبرداری کنار ساختمان قدیمی از پرریسکترین انواع گودبرداری است؛ زیرا سازههای قدیمی معمولاً فونداسیون ضعیفتری دارند و کوچکترین خطا میتواند باعث تخریب یا ترکخوردگی آنها شود.
4. گودبرداری ساختمان بتنی
در پروژههایی که سازه بتنی دارند، گودبرداری باید با دقت بیشتری انجام شود تا تراز و ابعاد فونداسیون دقیقاً مطابق نقشهها اجرا گردد.
مراحل گودبرداری ساختمان
نحوه گودبرداری ساختمان به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ از جمله نوع خاک، عمق گود، موقعیت زمین و وجود ساختمانهای اطراف. اما بهطور کلی مراحل شامل موارد زیر است:
• بررسی خاک و شرایط زمین: در این مرحله نوع خاک، میزان مقاومت، سطح آبهای زیرزمینی و احتمال ناپایداری زمین بررسی میشود تا ریسک نشست یا ریزش به حداقل برسد.
• تعیین عمق گودبرداری ساختمان: عمق گودبرداری بر اساس نقشههای سازه، تعداد طبقات زیرزمین، نوع فونداسیون و نتایج مطالعات ژئوتکنیک تعیین میشود و با افزایش عمق، الزامات ایمنی و کنترل پایداری گود بهطور قابلتوجهی افزایش مییابد.
• انتخاب روش مناسب گودبرداری: با توجه به شرایط خاک و محیط اطراف، روش اجرای گودبرداری تعیین میشود تا ایمنی گود و ساختمانهای مجاور حفظ شود.
• اجرای پایدارسازی دیوارهها: برای جلوگیری از ریزش دیوارههای گود و افزایش ایمنی پروژه، از روشهای مختلفی مانند نیلینگ گودبرداری ساختمان استفاده میشود. در این روش، میلههای فولادی تقویتشده در دیوارهها نصب و با تزریق مواد تثبیتکننده خاک، دیوارهها پایدار میشوند و از نشست یا آسیب به ساختمانهای مجاور جلوگیری میشود.
• کنترل ایمنی حین اجرا: در تمام مراحل گودبرداری، وضعیت دیوارهها، تغییرشکل زمین و شرایط کارگاه بهطور مستمر کنترل میشود تا از بروز حادثه جلوگیری شود.
در پروژههایی که گودبرداری ساختمان مجاور یا گودبرداری کنار ساختمان قدیمی انجام میشود، رعایت ترتیب مراحل و کنترل مداوم تغییرشکل زمین اهمیت دوچندان دارد.
اصول گودبرداری ساختمان
رعایت اصول گودبرداری ساختمان مهمترین عامل پیشگیری از حوادث است. مهمترین این اصول عبارتاند از:
- بررسی دقیق مشخصات خاک
- انتخاب روش مناسب گودبرداری اصولی ساختمان
- پایدارسازی دیوارههای گود
- رعایت مقررات ملی ساختمان گودبرداری
- کنترل نشست و تغییرشکل زمین
- تأمین ایمنی گودبرداری ساختمان برای نیروی انسانی
عدم رعایت این اصول میتواند منجر به گودبرداری غیر اصولی ساختمان و در نهایت ریزش ساختمان هنگام گودبرداری شود.
قیمت گودبرداری ساختمان به چه عواملی بستگی دارد؟
قیمت گودبرداری ساختمان عدد ثابتی ندارد و تحتتأثیر شرایط مختلف پروژه تعیین میشود. عواملی مانند عمق و حجم عملیات، نوع و مقاومت خاک، نیاز یا عدم نیاز به پایدارسازی دیوارهها، وضعیت مجاورت با ساختمانهای اطراف و همچنین روش اجرای گودبرداری ساختمان، همگی در برآورد هزینه نهایی نقش دارند. بهطور معمول هرچه شرایط پروژه پیچیدهتر باشد و ریسکهای اجرایی افزایش یابد، هزینه اجرای گودبرداری نیز بیشتر خواهد شد.
نکات مهم در گودبرداری ساختمان
برخی از نکات گودبرداری ساختمان که باید همیشه مدنظر قرار گیرند:
- انجام مطالعات اولیه خاک
- پرهیز از گودبرداری غیر اصولی
- رعایت کامل ایمنی در گودبرداری ساختمان
- نظارت مستمر مهندس ناظر
- جلوگیری از نفوذ آب و اجرای زهکشی در صورت نیاز
نتیجهگیری
گودبرداری ساختمان پایه و اساس یک ساختوساز ایمن و اصولی است. شناخت دقیق از گودبرداری ساختمان، نحوه گودبرداری ساختمان، انتخاب درست از میان انواع آن و رعایت کامل اصول، نقش تعیینکنندهای در جلوگیری از خسارتهای مالی و جانی دارد.
بهویژه در پروژههایی مانند گودبرداری ساختمان مجاور یا گودبرداری کنار ساختمان قدیمی، دقت، تخصص و اجرای اصولی، مهمترین عامل موفقیت پروژه محسوب میشود.